100 DNI DO MATURY

1 ZWYKŁE ŻYCIE

Kapsel ma 18 lat, mieszka w małej miejscowości i za 100 dni będzie zdawać maturę. Nie zależy mu, żeby zdać, bo nie ma pomysłu na dalsze życie. Smutnieje, gdy jego przyjaciele planują wyjazd na studia. Kapsel jest jedynakiem, mieszka z rodzicami, nie jest w relacji romantycznej i nie jest w nikim zakochany. Jego relacje z rodzicami są domyślnie poprawne. Jest odważnym liderem szkolnej społeczności, zaangażowanym w relacje przyjacielskie. Ekspozycja jest dobra, wszystko wiadomo.

Wszystko się zgadza, lecz… (ciąg dalszy poniżej)

2 PIERWSZE ZABURZENIE

Pewnego dnia w życiu Kapsla wydarza się coś niespodziewanego. Przez okno wchodzi dziadek Antoni, którego nigdy nie poznał. Antoni jest mistrzem włamywania i złodziejowania. Angażuje Kapsla w napad na bank.

To może być odczytane jako fałszywe zaburzenie, ponieważ to nie jest opowieść o Kapslu napadającym z dziadkiem na bank. Dla czytelności opowieści dziadek Antoni powinien być elementem zwykłego życia. Kapsel mógłby znać jego przestępcze osiągnięcia, a przekonanie dziadka do współpracy mogłoby być pierwszą przeszkodą, którą musi pokonać.

Zaburzeniem nie jest pojawienie się dziadka w życiu Kapsla, ponieważ pytaniem dramaturgicznym nie jest "Jak Kapsel ułoży sobie relację z dziadkiem?”. Według naszych założeń, właściwym zaburzeniem jest informacja, że Oliwka, najlepsza przyjaciółka Kapsla, wyjeżdża na studia do Wielkiej Brytanii. Dopiero ta wiadomość sprawia, że nieokreślona przyszłość po maturze nagle rysuje się w wyraźnych, ciemnych barwach. Do Kapsla dociera, że zaraz straci najbliższe osoby. To jest katalizator do działania. Pytanie dramaturgiczne brzmi: "Co zrobi Kapsel, aby zatrzymać przyjaciół przy sobie?”. W rozumieniu campbellowskiego monomitu, dziadek Antoni jest "spotkaniem z mentorem”, które występuje tuż przed "przekroczeniem pierwszego progu”.

Zachęcamy widzów do zobaczenia sceny na moście i sprawdzenia, czy w tej scenie bohater doświadcza czegoś niespodziewanego.

2 DRUGIE ZABURZENIE

Pewnego dnia w życiu Kapsla wydarza się coś niespodziewanego. Na szkolnym apelu dowiaduje się o nowym systemie sprawdzania matur - wszystkie matury będą sprawdzane przez firmę Apike.

Informacja o nowym systemie sprawdzania matur również nie była przewidziana jako zaburzenie. Jest to jedynie brakujący element, potrzebny, aby Kapsel podjął decyzję o napadzie. Skoro pytanie brzmi: "Co zrobi Kapsel, by zatrzymać przyjaciół przy sobie?”, to odpowiedzią jest: "Skorzysta ze sprzyjających okoliczności do napadu (nowy system informatyczny daje taką możliwość) i wykorzysta wiedzę swojego nowego mentora (bez dziadka w życiu nie pomyślałby o napadach), aby osiągnąć swój cel”.

Żeby to było czytelne, Kapsel musiałby zostać przedstawiony w świecie, w którym są możliwe inne sposoby na zatrzymanie przyjaciół przy sobie. Jeśli takich sposobów nie ma, to największą zmianą, czyli zaburzeniem zwykłego życia, nie jest wyznanie przyjaciół, że wyjeżdżają na studia (to jest domyślne), ale pojawienie się sposobu na ich zatrzymanie (to jest wyjątkowe).

3 CEL

Decyzja: Zmienić wyniki matur przyjaciół, żeby nie zdali i zostali z nim kolejny rok.
Plan: Włamać się do ministerstwa.
Stawka: Przyjaźń, czyli jego najważniejsze relacje.

To bardzo zabawny pomysł na konflikt, ale:

Stawka znika w trakcie filmu. Bohater coraz więcej czasu spędza z nowymi przyjaciółmi, a ze starymi prawie nic nie przeżywa. Zdaje się, że misja ratowania tych relacji pochłania go tak bardzo, że on przestaje być w tych relacjach. Skoro tak dobrze mu się żyje przez kilkadziesiąt dni misji z nową grupą, to znaczy, że w przypadku przegranej nic złego się nie stanie - znów znajdzie sobie nową grupę.

Ten bardzo zły dla bohatera i bardzo dobry dla opowieści pomysł nigdy nie zostaje skompromitowany przez ludzi, których dotyczy. On wyznaje prawdę osobom, z którymi jest blisko kilka tygodni, a osoby, z którymi jest blisko całe życie, nigdy się o tym nie dowiadują. Dystansuje się do niego nowa grupa, a dla opowieści byłoby lepiej, gdyby zdystansowała się do niego stara grupa. To ich dotyczy stawka, więc to byłoby najgorsze dla bohatera. Czyli to miałoby większy wpływa na jego proces dojrzewania.

Po części zgadzam się z Twoimi obserwacjami. W trakcie prac nad scenariuszem pojawiły się wątpliwości, że dawni przyjaciele Kapsla znikają na długi czas z ekranu, przez co widzowie mogą zapomnieć, dlaczego w ogóle są istotni dla fabuły. Jednak podczas pisania stało się jasne, że brakuje miejsca na rozwinięcie konfliktu na linii Kapsel-przyjaciele. Ponieważ nie są oni w żaden sposób częścią jego planu włamania, który jest główną osią akcji filmu, potrzebne byłyby dodatkowe sceny, pokazujące pogarszającą się relację Kapsla z przyjaciółmi i jej konsekwencje.

W ramach cięć scenariuszowych musieliśmy usunąć między innymi fragmenty, w których stara paczka próbuje skontaktować się z Kapslem, ale on jest w trakcie akcji i nie może im odpowiedzieć. Jednym z pomysłów było pokazanie, że Kapsel traci ostatnie miesiące, które mógłby spędzić z przyjaciółmi, na desperackie próby zatrzymania ich przy sobie. Ostatecznie w filmie pozostały dwie sceny, które delikatnie próbują rozwiązać ten problem: scena na placu zabaw, gdzie Kapsel zostawia przyjaciół samych, bo wpada na nowy pomysł napadu, oraz scena, w której rzuca z nimi frisbee i rozmawia o przyszłości - są w niej zaskoczeni, że ignorował ich przez ostatnie tygodnie, a teraz nagle chce znów być blisko.

4 PRZESZKODY

Drugi akt jest podzielony na dwie misje. Każda misja ma wiele przeszkód, ale niektóre rozwiązania są bardzo łatwe. Często Kapsel nie musi nic robić, bo największe problemy rozwiązuje dziadek Antoni.

MISJA 1 - atak na ministerstwo

Dziadek wyznacza pierwszy krok: trzeba zbudować zespół. Kapsel proponuje osoby, które kojarzy ze szkoły.

Przeszkoda: Nie ma kierowcy.
Rozwiązanie: Łatwe. Zawadzki wszystko podsłuchał i jest chętny.

Przeszkoda: Nie wiadomo, jak wejść do ministerstwa.
Rozwiązanie: Łatwe. Kapsel podsłuchuje, że nagrodą w meczu futbolu amerykańskiego jest wizyta w dowolnym miejscu. Namawia Maksa, żeby wybrał wizytę w ministerstwie. Maks nie ma trudności z wygraniem meczu i nie ma trudności z narzuceniem swojego pragnienia innym zawodnikom, którzy też wygrali mecz i mogliby pragnąć innej nagrody.

Przeszkoda: Nie wiadomo, gdzie iść w ministerstwie.
Rozwiązanie: Trochę łatwe. Kapsel posyła Różę, żeby przyaktorzyła i Róża od razu dowiaduje się, że wszystkie skarby są w strefie zamkniętej.

Przeszkoda: Dron wlatuje w kratkę wentylacyjną.
Rozwiązanie: Trudne. Kapsel i Maks ostrożnie przechodzą tunelem wentylacyjnym, ale Zawadzki rozwala tunel.

Przeszkoda: Ekipa jest złapana przez ochroniarzy.
Rozwiązanie: Łatwe. Dziadek przychodzi w przebraniu agenta i przejmuje zatrzymanych nastolatków.

Pierwszy etap włamań w dużej mierze opiera się na niewielkich przeszkodach, których celem jest zdynamizowanie tej części filmu. Mieliśmy dwa rozwiązania: albo większa ilość szybkich mini-przeszkód z komediowymi puentami, albo mniej przeszkód o bardziej rozbudowanym przebiegu dramaturgicznym. Dla dobra gatunku uznaliśmy, że lepsza będzie różnorodność i dynamika.

W połowie filmu jest zebranie i surowa ocena dziadka Antoniego. Dlaczego to on ocenia wykonanie pierwszej misji? Przecież nie on jest szefem ekipy. Dlaczego to Kapsel nie wymaga i nie motywuje do dalszej walki? Po drugiej misji ekipa namawia Kapsla, żeby zajął miejsce dziadka. Jakie to miejsce? Czy Kapsel dopiero w kulminacji ma zostać szefem swojej misji?

To dziadek posiada całe know-how dotyczące przeprowadzania napadów, dlatego on jest najbardziej predysponowany do oceny wyników. Kapsel na tym etapie jest inicjatorem włamań, natomiast to dziadek jest niezbędnym elementem, aby cokolwiek się udało - czego najlepszym dowodem jest jego interwencja na koniec pierwszego włamania.

MISJA 2 - atak na statek

Przeszkoda: Nie wiadomo, jak zbliżyć się do wiceministry.
Rozwiązanie: Łatwe. Wiceministra to mama chrzestna jego przyjaciółki. Są tak blisko, że wiceministra zaprosiła Oliwkę na imieniny ministry.

Przeszkoda: Ochroniarze nie wpuszczają na statek.
Rozwiązanie: Trudne. Czujni ochroniarze nie chcą wpuścić Antka bez zaproszenia. Nie pomaga nawet dipfejkowanie ministry. Czasu jest mało, bo prawdziwa ministra zaraz przyjdzie. Róża znów przyaktorza i ochroniarze miękną.

Przeszkoda: Trzeba udawać praktykantów.
Rozwiązanie. Trudne i śmieszne. Czujny ochroniarz dybie na ekipę, ale okazuje się empatycznym opiekunem, gdy Kapsel płacze, że praktyki go przytłaczają.

Przeszkoda: Nie wiadomo, gdzie jest sejf.
Rozwiązanie. Łatwe. Dziadek znów okazuje się najefektywniejszym członkiem zespołu. Poza ekranem odkrywa sejf i jego położenie oraz zbliża się do wiceministry.

Przeszkoda: Wiceministra ma kartę do sejfu.
Rozwiązanie: Łatwe. Wiceministra wyznaje Róży udającej kelnerkę, że ma alergię na zwierzęta morza. Róża każe Kapslowi naszykować alergen i Kapsel ucina ramię ośmiornicy. Wiceministra wymiotuje, a Róża kradnie jej z kieszeni kartę.

Przeszkoda: Policja zatrzymuje Maksa i Zawadzkiego
Rozwiązanie: Łatwe. Policja dostaje informację, że ma gonić skradziony statek.
Ale co to zmienia, skoro ekipa kelnerska i tak sama ucieka ze statku? Jakie zadanie mieli Zawadzki i Maks?

Również odpowiem zbiorczo na przeszkody na statku: część problemów to szybkie mini-zadania z komediowymi puentami (jak w napadzie na ministerstwo), a jedynie część wymaga większych kombinacji od bohaterów.

Odniosę się jedynie do pytania o Zawadzkiego i Maksa - byli odpowiedzialni za podwiezienie bohaterów na statek skuterami wodnymi. Gdyby nie oni, włamywacze musieliby zostawić na wodzie dryfujące skutery, które mogłyby zostać zauważone przez ochroniarzy.

5 PRZEKROCZENIA

W skradzionym telefonie wiceministry Kapsel odkrywa, że wszystkie osoby nie zdadzą matury. Więc porzuca swój plan. Nie musi nic robić, jego cel zostanie zrealizowany przy jego całkowitej bierności.

Starając się zatrzymać przyjaciół, Kapsel nie ma wielu przekroczeń:
- Prawie nie ma kontaktu z przyjaciółmi, więc nie ma okazji widzieć, jak uczą się do matury i walczą o wymarzoną przyszłość.
- Nie zbliża się do nowych kumpli, nie ma z nimi rozmów o życiu i przyszłości, więc nie ma okazji widzieć, jak inne osoby walczą o wymarzoną przyszłość.
- W drugim akcie nie ma żadnych refleksji lub zewnętrznych ocen, że to, co robi, jest złe. Jego cel nie jest tajemnicą, która zostaje przez kogoś odkryta.

Jest wrażenie, że Kapsel zmienia się nagle, w trakcie jednego wieczoru. Przyjaciele mówią mu, że każda osoba ma swoje tempo, a Oliwka obiecuje, że będą przyjaciółmi nawet, gdy będą daleko. To są wartościowe momenty, ale dlaczego nie ma kilku takich momentów, które przeplatają się z jego misjami? To nie tylko pozwoliłoby utrzymać stawkę, ale też pozwoliłoby bohaterowi na proces dojrzewania do zmiany.

Jako etap dojrzewania do przemiany nie działa rozczarowanie dziadkiem. Kapsel widzi, że dziadek jest egoistą i nie chciał mu pomóc, ale nie widzi w tym analogii do siebie: on też jest egoistą i nie chciał pomóc przyjaciołom. Kapsel jest tylko rozczarowany dziadkiem, a powinien być rozczarowany sobą.

Założenie jest następujące: Kapsel dowiaduje się, że jego plan sam się zrealizuje. Kiedy mówi o tym pozostałym członkom ekipy i przy okazji ujawnia swoje prawdziwe intencje, zostaje potraktowany jak odklejony egoista - to pierwszy raz, kiedy ktoś szczerze nazywa jego problem. Dziadek, który wcześniej pochwalał jego inicjatywę, nagle również okazuje się odklejonym egoistą - Kapsel widzi w nim swoje odbicie, którego wcześniej nie dostrzegał. Ale to jeszcze nie jest moment przemiany.

Ważny moment nadchodzi, gdy Kapsel po raz ostatni przed maturą spotyka się ze starą paczką, by porozmawiać o przyszłości. Nagle szczerze zaczyna zadawać im pytania i dostrzega, że nie miał racji. Na początku filmu tłumaczył dziadkowi swoje intencje w ten sposób: "Wszyscy boją się przyszłości, ale tylko ja mam odwagę mówić o tym głośno”. Po tej scenie zaczyna rozumieć, że tylko on boi się przyszłości, a cała reszta patrzy na nią z optymizmem. Rozmowa sam na sam z Oliwką uświadamia mu, że ich przyjaźń nie zakończy się, kiedy ona wyjedzie - po prostu wejdzie na inny etap.

Jednak decydującym momentem jest matura. Kapsel widzi, że ekipa rusza na akcję bez niego. Widzi również, jak jego najbliższa przyjaciółka Oliwka pisze maturę bez problemu. Na moment przerywa, by uśmiechnąć się do niego. To jest ostateczny moment, w którym dociera do niego, co tak naprawdę zrobił - w imię swojego egoizmu postanowił zniszczyć przyszłość najbliższych mu osób. Postanawia działać.

W wyniku jednego wieczoru z przyjaciółmi (a nie w wyniku realizowanej przez siebie misji) Kapsel się zmienia. Już nie chce niszczyć ich marzeń. Teraz ma przeciwny cel: chce uratować ich marzenia.

Lepszym przebiegiem (bo pracującym na proces dojrzewania bohatera) byłoby:
Kapsel porzuca swój cel w wyniku spotkania z przyjaciółmi, a dopiero potem dowiaduje się o planach wiceministry.

A najlepszym przebiegiem (bo najtrudniejszym dla bohatera) byłoby:
Kapsel zostaje skompromitowany przed ekipą, która odkrywa jego cel. Potem dowiaduje się o planach wiceministry i musi przekonać ekipę, żeby dała mu jeszcze jedną szansę.

Zależało mi na stworzeniu jak najbardziej podłego lowest pointu dla bohatera. Stąd pomysł, aby jednocześnie skonfliktować go z ekipą, zdeprecjonować autorytet dziadka oraz pokazać Kapslowi, że wbrew jego przekonaniom, stara paczka z ekscytacją oczekuje na studia, ale ich plany mogą zostać pokrzyżowane przez wiceministrę Łucję. Tylko Kapsel o tym wie i tylko on może to powstrzymać. Ale pytanie dramaturgiczne brzmi: „Czy starczy mu odwagi, by zrobić właściwą rzecz?”. Rozmowy ze starą paczką wydawały mi się ciekawsze, kiedy on ma świadomość tego, co niedługo nadejdzie, ale wciąż nie potrafi szczerze powiedzieć o tym przyjaciołom. Ale w każdym wariancie to właśnie te rozmowy są głównym katalizatorem przemiany.

6 KULMINACJA

MISJA 3 - atak na firmę

Dlaczego Sara przez kilka dni rozkodowywała pliki z telefonu wiceministry i nie chce zobaczyć tych, które szczególnie ją ciekawiły? Czy Kapsel ukradł kradziony telefon?

To zaskakujące - byłem święcie przekonany, że w filmie jest ujęcie, w którym Kapsel kasuje dane z tajnym planem, aby reszta ekipy ich nie zobaczyła, ale faktycznie nie ma go :) Musiało ono wypaść na którymś etapie produkcji, ale nie jestem w stanie powiedzieć, kiedy.

Przeszkoda: Dojazd do Warszawy.
Rozwiązanie: Trudne. Kapsel zaczepia Alberta. On nie chce jechać, żeby ratować matury, ale zgadza się jechać ratować Sarę, jeśli dostanie zwrot za paliwo.

Przeszkoda: Wejście do budynku.
Rozwiązanie: Łatwe. Kapsel poza ekranem już tam wszedł, zanim przyjechała reszta ekipy. Włącza alarm, a ochroniarz i recepcjonistka wychodzą nie wiadomo, gdzie, żeby niepilnowana ekipa mogła wejść do budynku.

Przeszkoda: Odzyskanie zaufania ekipy.
Rozwiązanie: Łatwe. Kapsel mówi: "Dałem ciała, ale zróbmy coś dobrego” i wszyscy są już przekonani do ratowania matur. A co z ich celem nielegalnego zdania? Przecież uwierzyli, że system hoduje niewolników, a oni nie są owcami. Uwierzyli, że łamiąc prawo, będą żyli tak, jak chcą, a nie tak, jak im każą. W jaki sposób jedno zdanie Kapsla zmienia ich wartości? Brakuje kompromitacji filozofii dziadka.

Przyznam szczerze, że również nie jestem w pełni zadowolony z tej przemowy. Przyświecały nam następujące intencje: członkowie ekipy pragną walczyć przeciwko systemowi, ponieważ przez system uwierzyli, że są do niczego. Kapsel próbuje im pokazać, że wszystko, co dotychczas osiągnęli podczas włamań, jest najlepszym dowodem na to, że są niezwykle zdolni. Nie potrzebują używać swoich superzdolności do czynienia zła. Tym razem mogą udowodnić swoją wartość i zrobić coś dobrego. To tyle, jeśli chodzi o nasze założenia, a czy to się finalnie czyta, to inna sprawa.

Przeszkoda: Znalezienie serwera przed wiceministrą.
Rozwiązanie: Trochę trudne. Ekipa zjeżdża z dachu na linach. Szukają serwerowni.
Ale trochę łatwe: Wiceministra jedzie najwolniejszą windą świata, a dziewczyny z ekipy poza ekranem dostają pilot, który wyłącza tnący laser.

Przeszkoda: Pogoń wiceministry.
Rozwiązanie: Trudne. Chociaż Zawadzki ogarnął hulajnogi za hajs taty, to ochroniarze Apike mają quady. Pościg dogania ekipę w podziemiach ministerstwa. Nie udaje im się uciec, zostają osaczeni na dziedzińcu.

Jak w poprzednich włamaniach, jest tu miks mini-zadań, które służą głównie celom komediowym, oraz tych większych, które mają pogłębiony przebieg. Natomiast cały czas przyświecał ten sam cel co wcześniej: jak najwięcej atrakcji, jak najwięcej różnorodności.

W kulminacyjnej bitwie zdaje się, że Kapsel skasuje nagranie kompromitujące ministrę, ale on żartował, bo zorganizował tu koncert i zaprosił całą szkołę.

Dlaczego zorganizował ten koncert w ministerstwie? Jakie znaczenie ma to miejsce dla przebiegu kulminacyjnej bitwy?

W jaki sposób raper wszedł na dach, skoro widzieliśmy, jak trudno jest poruszać się po ministerstwie? Czy szedł tunelem wentylacyjnym?

W jaki sposób kilkadziesiąt osób dojechało tak szybko ze swoich pomaturalnych zająć w innej miejscowości?

Jaki jest efekt rozesłania nagrania do wszystkich maturzystów? Dlaczego wiceministra nie jest aresztowana? Dlaczego nie widzimy oburzonej ministry?

Miejsce finałowej potyczki było determinowane względami produkcyjnymi. Wszelkie próby wytłumaczenia tego powodowały albo kolejne pytania, albo niepotrzebnie wydłużały sceny. Postanowiliśmy nie rozbudowywać tłumaczenia, jak udało się to wszystko zorganizować, tylko skupić się na akcji i emocjach. Uznaliśmy, że w pewnym sensie działa to, że Kapsel zabiera ekipę do Ministerstwa Edukacji, co wydaje się najgłupszym z pomysłów, skoro to jest główna baza wroga.

Natomiast te setki uczniów, którzy przyjechali na koncert, to warszawscy maturzyści - nigdzie nie ma informacji, że to ludzie z innych miejscowości. To jest wydarzenie zorganizowane w porozumieniu z raperem, który jest znany na całą Polskę - puścił storiesa, że będzie spontaniczny koncert w ministerstwie i wszyscy tam przyjechali.

Efektem rozesłania nagrania jest to, że ministra zostaje aresztowana, ale dzieje się to chwilę po tym, jak ekipa ucieka z miejsca zdarzenia. Dowiadujemy się o tym z programu telewizyjnego, który leci po napisach.

OSTRZEŻENIA DLA WIDZÓW